Một start-up lặng im hay chuyện từ Nokia E71 đến ứng dụng phiên dịch trực tuyến

Đỗ Hoàng Thái Anh bắt đầu câu chuyện với tôi bằng cách viết lên tờ giấy trên bàn làm việc:“Xin đợi, phiên dịch chưa đến.” Cả hai cùng là người Việt 100%, nhưng chúng tôi chẳng thể nói được với nhau câu nào. Anh là người điếc bẩm sinh. Anh không thể nghe thấy âm thanh, không thể nào mô phỏng được âm thanh đó, không thể nói. Anh giao tiếp bằng ngôn ngữ kí hiệu và chúng tôi không thể hiểu nhau vì ngôn ngữ bất đồng.

Anh tranh thủ thời gian chờ phiên dịch để khoe với tôi những việc anh đang làm qua cái máy tính bảng đặt sẵn trên bàn. Máy tính bảng to trên 10 inch lúc nào cũng mở sẵn video call để trao đổi công việc. Anh mở Facebook và lướt thuần thục qua 3 trang Facebook khác nhau mà anh đang quản trị: Trung tâm đào tạo ngôn ngữ kí hiệu, Hội Phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu và một công ty start-up mới thành lập chuyên phát triển dịch vụ phiên dịch ngôn ngữ kí hiệu thông qua ứng dụng di động. Họ vừa chiến thắng trong một cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp và nhận được tài trợ 15.000 USD để phát triển ý tưởng này.

đỗ hoàng thái anh

Đỗ Hoàng Thái Anh trong một buổi giao lưu với các học sinh điếc.

“Công việc của anh là gì?” Tôi viết lên giấy.

“Anh làm giám đốc.” Thái Anh viết đáp lại.

Vị giám đốc sinh năm 1985 đợi đến khi phiên dịch xuất hiện mới có thể giải thích rõ với tôi rằng những người điếc như anh hoàn toàn không phải là “của hiếm” như tôi đang nghĩ. “Người điếc rất giỏi. Dù không nghe được, họ  hoàn toàn có đủ khả năng để thành công trong những công việc trí óc. Họ chỉ cần được tôn trọng và tạo điều kiện như một nhóm người có đặc thù riêng, ngôn ngữ riêng”. Hiền, người phiên dịch giải thích cho tôi ý này rồi gật gù công nhận. Đỗ Thu Hiền là một người phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu chuyên nghiệp, chị là một “người nghe” (cách của người điếc gọi những người nghe nói bình thường) và đang là nhân viên của giám đốc Thái Anh trong start-up mới. Họ xem sứ mệnh của mình là ứng dụng các tiến bộ công nghệ để tăng cường kết nối giữa người điếc với cộng đồng, xoay quanh một điều mà họ gìn giữ như báu vật: ngôn ngữ ký hiệu.

Từ Nokia E71 đến ứng dụng phiên dịch trực tuyến

Năm 2002, Thái Anh 17 tuổi lần đầu tiên được biết về công nghệ qua một chương trình phát triển của một tổ chức nước ngoài. Anh bật cười khi nhắc về chiếc điện thoại Nokia E71 lần đầu tiên có camera trước, như một bước ngoặt trong giao tiếp giữa người điếc với nhau. Không phải người điếc nào cũng viết thạo tiếng Việt, nên nhắn tin vẫn tạo ra nhiều bất tiện. Nhờ camera đó mà họ có thể giao tiếp từ xa bằng tiếng mẹ đẻ của mình là ngôn ngữ ký hiệu chứ không cần qua ngôn ngữ trung gian nào nữa. “Cảm giác như được cởi trói vậy, thích quá nên hay gọi để ‘nói chuyện’ với bạn bè, mà gọi là hết tiền luôn mới ngưng!”

 

Video giới thiệu về công ty Phiên dịch Ngôn ngữ Ký hiệu.  

Video call có thể nói là một phát minh thay đổi cuộc sống của người điếc!

——————–

Vai trò của video call đối với người điếc càng rõ ràng hơn khi Internet trở nên phổ biến. Những ứng dụng cho phép gọi điện thông qua sóng wifi/3G giảm chi phí giao tiếp của họ xuống bằng 0. Một người điếc năng động rất có thể sẽ rành về những ứng dụng gọi video này hơn hẳn một người nghe bình thường. Thái Anh chứng minh suy nghĩ của tôi khi liệt kê một loạt những ứng dụng mà anh có trong máy tính bảng: Zalo, Skype, Facebook, Facetime, Viber…

Internet và sự phổ biến của mạng xã hội giúp cho người điếc tìm được nhau và thành lập cộng đồng dễ dàng hơn rất nhiều, nhưng với Đỗ Hoàng Thái Anh và các cộng sự, những cánh cửa chỉ được mở rộng thật sự nếu như người điếc giao tiếp được với người nghe. Trung tâm Ngôn ngữ ký hiệu hoạt động đã 10 năm nay nhưng số “người nghe” tìm đến và thích thú như Thu Hiền, người phiên dịch cho chúng tôi chỉ là nhóm nhỏ. Theo ước tính, có khoảng hơn 2 triệu người điếc tại Việt Nam và những phiên dịch viên chuyên nghiệp như Hiền chỉ đếm được trên đầu ngón tay.

Thái Anh đang chia sẻ video giới thiệu dự án khởi nghiệp của mình với phiên dịch viên tại Tuần lễ Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo TP.HCM (WHISE 2017).

Một lần làm việc với nhóm đối tác Hàn Quốc, anh khám phá ra dịch vụ phiên dịch trực tuyến bằng thông qua ứng dụng di động. Chương trình này sẽ có một phiên dịch viên trực tuyến và dịch song song, đồng thời ngôn ngữ ký hiệu và tiếng Việt giữa người điếc và người nghe. Nhờ vậy, người điếc có thể được hỗ trợ ngay lập tức, không phụ thuộc không gian và thời gian, cũng không sợ phiên dịch vì tắc đường mà đến trễ khi đang cần kíp.

Ứng dụng được đặt tên là iSEETalk, sẽ được ra mắt chính thức vào tháng Hai năm 2018. Đây là ý tưởng mang lại chiến thắng cho nhóm của giám đốc Thái Anh trong SDG Challenge 2017 (Cuộc thi ý tưởng sáng tạo hướng đến mục tiêu phát triển bền vững).

Do người điếc, vì người điếc

Lần mang iSEETalk đi dự thi vào tháng Mười cũng là lần Thái Anh đưa chân làm liều. Đó là lần đầu tiên anh tự mình pitching tại một sân chơi lớn và dài như vậy. Anh lè lưỡi cười nhớ lại lúc công bố kết quả cuối cùng. “Tưởng là xịt rồi, nào ngờ mình lại là cái tên cuối cùng được xướng lên”.

Anh lè lưỡi cười nhớ lại lúc công bố kết quả cuối cùng. Đỗ Hoàng Thái Anh thuyết trình về iSEETalk tại SDG Challenge 2017. (Ảnh: UNDP Việt Nam)

“Người điếc, người khiếm thính sẽ cảm thấy tự ti và đơn độc hơn khi không tương tác, chia sẻ với người khác. Ứng dụng này sẽ một phần nào đó giúp người khiếm thính bước chân ra bên ngoài thế giới của riêng mình và tăng tự tin cho họ.”

——————–

iSEETalk không chỉ là ứng dụng phiên dịch trực tuyến đầu tiên được phát triển tại Việt Nam. Nó đặc biệt hơn ở chỗ nó được thực hiện bởi chính người điếc để phục vụ người điếc. Giống như việc người bản xứ sẽ luôn dạy ngôn ngữ của họ tốt hơn, người điếc sẽ biết chính xác một người điếc cần gì. Sự quan trọng của người trong cuộc được anh nhắc lại không dưới 3 lần trong cuộc trò chuyện của chúng tôi. Đặc biệt khi anh nhắc đến đối tượng những người điếc có trình độ học vấn thấp mà lại liên quan đến các vấn đề luật pháp, nếu không có sự trợ giúp của một phiên dịch người điếc thì những ký hiệu ngôn ngữ không chính thống của họ rất dễ bị hiểu lầm.

Với cương vị là một giáo viên lâu năm, anh thường được mời tham gia xây dựng các dự án từ điển ngôn ngữ ký hiệu của nhà nước. Thế nhưng, mỗi lần tham dự là một lần thất vọng. Thất vọng đến mức anh quyết tâm tự xây dựng đội ngũ và tự làm mọi thứ chứ nhất định không nhận lời đến “vẽ kí hiệu thuê cho người ta” thêm một lần nào nữa.

Anh giải thích: “Mọi người không phải là không nghĩ đến người điếc, nhưng lúc làm việc thì không thực sự lắng nghe ý kiến của chúng tôi. Họ chỉ muốn chúng tôi làm theo những điều mà họ nghĩ là chúng tôi cần, không phải những gì chúng tôi thực sự cần. Nhiều bộ từ điển đã được phát triển, rất dễ tiếp cận, nhưng người điếc chẳng ai dùng. Đơn giản là vì những thứ trong đó không phải là ngôn ngữ hàng ngày của người điếc.”

Video thông báo logo mới của công ty Phiên dịch Ngôn ngữ Ký hiệu do Đỗ Hoàng Thái Anh làm giám đốc.

Internet đã tạo điều kiện để người điếc chứng minh với phần còn lại của thế giới rằng, khi sân chơi công bằng thì họ thực sự có thể trở thành bất kì ai.

——————–

Ở trung tâm đào tạo của Thái Anh luôn có phiên dịch người điếc giảng dạy. Những giảng viên “bản ngữ” này cũng sẽ tham gia vào đội ngũ thông dịch viên trực tuyến phục vụ khách hàng của iSEETalk. Họ có thể kiếm thêm thu nhập từ việc này, lấy nguồn từ phí sử dụng dịch vụ mà một người dùng chi trả theo hình thức thuê bao. Anh hy vọng đó cũng sẽ trở thành động lực để có nhiều người học và sử dụng ngôn ngữ kí hiệu hơn. Ngôn ngữ ký hiệu rất “sống”, nó thay đổi liên tục. Cách bảo vệ nó tốt nhất là không ngừng sử dụng nó.

“Ngôn ngữ còn thì cộng đồng còn”, Thái Anh bày tỏ. Mắt anh sáng lên mỗi lần nói đến một việc mà anh muốn làm cho cộng đồng người điếc: xây dựng giáo trình chuẩn, thống nhất thuật ngữ ba miền, lập hội để vận động quyền lợi cho người điếc khó khăn v.v… Tay anh ra hiệu mạnh mẽ hơn, kèm theo âm thanh phát ra từ vòm họng dù không thành từ vẫn toát ra thật nhiều sự kiên quyết.

Trên Facebook, video ghi hình anh giới thiệu logo công ty lấy ý tưởng từ con chuồn chuồn nhận được hàng trăm lượt tương tác. Theo dõi nội dung trên các trang Fanpage của Hội người điếc mà phần lớn là do chính người điếc thực hiện, bạn sẽ không thể không đánh giá cao sự năng động và sáng tạo của họ. Internet đã tạo điều kiện để người điếc chứng minh với phần còn lại của thế giới rằng, khi sân chơi công bằng thì họ thực sự có thể trở thành bất kì ai.

X.H

26/01/2018